GACS-verplichting 2026: Alles wat u moet weten

Sinds 1 januari 2026 geldt in Nederland de verplichting voor een Gebouwautomatiserings- en Controlesysteem (GACS) voor utiliteitsgebouwen met een verwarmings- of airconditioningsysteem met een nominaal vermogen boven 290 kW. Deze verplichting komt voort uit de Europese Energy Performance of Buildings Directive (EPBD III) en is in Nederland vastgelegd in het Besluit Bouwwerken Leefomgeving (BBL).

Wat is een GACS precies?

GACS staat voor Gebouwautomatiserings- en Controlesysteem. Volgens RVO is het 'een geavanceerd systeem dat de klimaat- en energie-installaties in een gebouw uitleest en bestuurt.' Het kan bestaan uit één product of uit meerdere onderdelen van verschillende fabrikanten. Het doel is het energieverbruik te verlagen door slimme automatisering.

Een GACS is niet hetzelfde als een Gebouwbeheersysteem (GBS). Een GBS is breder en omvat ook toegangscontrole, brandmeldinstallaties en liften. Een GACS richt zich specifiek op de energiegerelateerde systemen. De NEN-EN-ISO 52120-1:2022 is hierbij een richtlijn — u mag ook een gelijkwaardige aanpak gebruiken, bijvoorbeeld een opname door een GACS-adviseur.

Voor welke gebouwen geldt de verplichting?

De GACS-verplichting geldt voor utiliteitsgebouwen (niet-woongebouwen) die voldoen aan de volgende criteria:

• •Het gebouw heeft een verwarmings- en/of airconditioningsinstallatie met een nominaal vermogen boven 290 kW
• •Het gebouw heeft minder dan 50% woonfunctie (bij gemengde functies mag het vermogen van het woondeel worden afgetrokken)
• •Inclusief: kantoren, hotels, ziekenhuizen, winkelcentra, maar ook fabriekshallen, werkplaatsen en laboratoria

Gebouwen of gebouwdelen waar vrijwel niemand komt, vallen tot 29 mei 2026 formeel onder de verplichting, maar de wetgever werkt eraan om deze uitzondering in de wet op te nemen. Per 1 januari 2030 wordt de drempel verlaagd naar 70 kW, waardoor aanzienlijk meer gebouwen onder de verplichting gaan vallen.

Welk niveau is vereist?

De NEN-EN-ISO 52120-1:2022 kent vier automatiseringsniveaus, van D (geen automatisering) tot A (volledig geïntegreerde, zelfoptimaliserende systemen). Het wettelijk minimum is Niveau C als standaardregeling, met Niveau B specifiek voor het onderdeel energiemanagement. Dit omvat onder meer:

• •Automatische regeling van verwarming en koeling per zone
• •Geprogrammeerde tijdschakelingen voor HVAC-systemen
• •Automatische verlichting in gemeenschappelijke ruimten
• •Monitoring van energieverbruik per systeem
• •Alarmering bij afwijkingen in energieverbruik

Niveau A gaat verder met voorspellende regeling en volledige integratie. Hoewel niet verplicht, leveren hogere niveaus extra besparingen op.

Handhaving

Gemeenten en omgevingsdiensten zijn het bevoegd gezag voor GACS-eisen. Zij kunnen handhavend optreden bij niet-naleving. Voor verhuurde gebouwen is de eigenaar verantwoordelijk, niet de huurder.

Hoe Enovium u helpt met GACS-compliance

Enovium begeleidt organisaties van quickscan tot volledige GACS-implementatie. Ons traject bestaat uit vier stappen:

• •Gratis quickscan: weet snel of uw gebouw GACS-plichtig is
• •Nulmeting & gap-analyse: toetsing aan NEN-EN-ISO 52120-1:2022 of gelijkwaardige aanpak
• •Implementatieadvies: concreet plan met kosten, planning en prioriteiten
• •Begeleiding & oplevering: implementatie en aantoonbare compliance

Deadline 2030: ook gebouwen boven 70 kW

Per 1 januari 2030 wordt de vermogensdrempel verlaagd van 290 kW naar 70 kW. Dit betekent dat een veel groter aantal gebouwen onder de verplichting gaat vallen. Als uw gebouw in deze categorie valt, is het verstandig om nu al te starten met de voorbereiding.